Um 8. mars

8. mars ávörp 
Ávörp 2012
Ávarp 2011
Ávarp 2010
Ávarp 2009
Ávarp 2008      
Ávarp 2007
Ávarp 2006
Ávarp 2005
Ávarp 2004

8. mars 2011
Tímamót – ávarp Maríu S. Gunnarsdóttur í Ráðhúsi Reykjavíkur 

Maddama – kerling – fröken – frú – og allir mætir liðsmenn jafnréttis og friðar.
Það eru tímamót : 8. mars í 100 ár en ennþá er langt á endastöð. 

Á þessari árlegu dagskrá hér í Ráðhúsinu hugsum við til kvenna sem berjast fyrir lífi sínu og barna sinna í fátækrahverfum heims, berjast fyrir friði á átakasvæðum, berjast gegn kynbundnu ofbeldi, fyrir jafnrétti og grundvallarmannréttindum. Kvenna sem neita að láta kúga sig til hlýðni eða hræða sig með ofbeldi. Þeirra sem hvorki láta hatursáróður blinda sig né þrotlausan þrældóm svipta sig kjarki. Við hugsum til þeirra sem safna liði með framtíð komandi kynslóða í huga.
Umbætur sem hafa orðið á lífi og réttindum kvenna eiga rætur í baráttu þeirra sjálfra og styrk samstöðunnar. Í fréttum fer lítið fyrir þessum konum enda ekki hagur allra að varpa á þær ljósi og því síður að leggja baráttu þeirra lið. Ekki frekar en baráttu alþýðu manna almennt. 
Að undanförnu höfum við orðið vitni, nánast í beinni, að keðju stjórnarfarsbyltinga í Arabalöndum. Þar hefur lýðurinn litlu ráðið, þjóðartekjur verið miklar en himinn og haf milli ríkra og fátækra.
Fjöldi vestrænna þjóða hafa fordæmt ofbeldið sem mætir mótmælendum en það er falskur tónn í friðarsöng margra. Vopnasala til Líbíu hefur vaxið með ógnarhraða undanfarin ár. Flest vopnin koma frá Rússlandi en fast á hæla fylgja Bretland, Ítalía og Frakkland. Í þágu eigin hagsmuna hefur gjörspilltum einræðisherrum verið hampað en þagað þunnu hljóði um hlutskipti alþýðu. Fólk sem ráðamenn á Vesturlöndum vonast í lengstu lög að reki ekki upp á fjörur þeirra. 
En vonandi er komið að þáttaskilum. 
Og við lítum okkur nær. Það eru 50 ár frá setningu laga um launajöfnuð karla og kvenna á Íslandi. Hálfri öld síðar er tekjumunur kynja mikill. 
Konur fylla láglaunastéttir. Einstaka kona á ofurlaunum breytir þar engu og ég leyfi mér að efast um hversu heppilegt það sé að samningar láglaunafólks séu í höndum eigenda miljónakrónajeppa. Það liggja fyrir tölur um ástand mála á Íslandi, um misskiptingu auðs og lífsgæða, mismun launa eftir kynjum, bág kjör aldraðra og öryrkja. Það er löngu tímabært að útrýma þeirri mannfyrirlitningu sem liggur að baki þessum opinberu tölum.
Við eigum líka fantagóða skýrslu um oflæti þjóðar, um vanhæfni og ráðaleysi íslenskra stjórnvalda, um embættismenn, banka- og fjársýslumenn. Samt er ríghaldið í úrsérgengið kerfi. 
Hvar er viljinn til breytinga?
Snúum aftur að tímamótum. Á þessu ári eru 60 ár liðin frá stofnun Menningar- og friðarsamtakanna MFÍK, elstu starfandi friðarhreyfingar á Íslandi. Hvað á að segja um afmælisbarn sem endurnýjast með nýjum félögum og er þar af leiðandi síungt? Kannski sárt að enn sé þörf fyrir slík samtök. En er ekki bara einfaldast að segja: Margt hefur verið sagt en enn er verk að vinna. 
Tímamót eru ákveðin skil í tíma - eða hvörf, og í bókmenntum þýða hvörf þetta ris í leikritinu, þegar atburðarásin tekur stefnu á lausn. Því finnst mér freistandi að ljúka þessari kraftmiklu dagskrá hér í dag á þeim orðum að í sameinuðum styrk felist lausnir - fyrir betri og friðsamari heimi.
Förum með friði. 

8. mars 2010 
Framlag okkar til friðvænlegri heims

Draumur um frið hefur löngum fylgt mannkyninu. En ef friður er jafn fátíður í gegnum söguna og raun ber vitni er það kannski vegna þess að fólk hefur látið sig dreyma frekar en að framkvæma. Þótt það sé ekki nema táknrænt, ákváðum við í Menningar- og friðarsamtökunum að „gefa frið“ hér í dag, með þessu korti með mynd listakonunnar Mireyu Samper sem kallast Friður. Skilaboðin til ykkar liggja innan í og þannig hægt að nota umslag og kort til að senda einhverjum fleirum friðarkveðju. Tilgangurinn er að vekja umræðu um frið. 
Frelsi og gagnrýnin hugsun er drifkraftur. Þess vegna erum við hér saman komin í Ráðhúsi Reykjavíkur á baráttudegi kvenna fyrir friði og jafnrétti. Við þurfum ekki að vera sammála öllu sem hér verður sagt en reynum að vera samkvæm sjálfum okkur. 
En hvað er friður? Er það bara andstæða stríðs? Er enginn friður án stríðs? 
Síðastliðin öld var öld gífurlegra stríðsátaka, háðar voru tvær heimstyrjaldir og ótal önnur stríð stór og smá. Milljónir manna misstu lífið að ótöldum öllum þeim sálarmorðum sem litlum sögum fer af. Þetta áttu jafnvel að vera stríðin sem nauðsynlegt var að heyja svo endanlegur friður mætti ríkja. 
Öldin sem við nú lifum virðist ekki ætla að verða betri. Fleiri almennir borgarar lenda í eldlínunni og grímulausir hagsmunir ráða för hvort sem það er valdabarátta, gróðasjónarmið hergagnaframleiðenda eða kapphlaup um yfirráð auðlinda. Litlar tilraunir eru gerðar til að breiða yfir tilganginn þótt stundum sé talað um réttlæti eða tilraun til að koma á lýðræði.
Stríðum er þröngvað upp á þjóðir - en friði er ekki hægt að koma á með valdboði. Friður er samkomulag. Þrátt fyrir alþjóðasamþykktir þar um hefur konum lítið verið hleypt að friðarborðum. Þessu þarf að breyta. 
Árið 2008 voru blóðug átök á sextíu og tveimur stöðum í heiminum og 9 stríð. Engar friðarumræður hafa ennþá farið fram eftir 4 þessara stríða. Við heyrum lítið um afleiðingarnar. Í fjölmiðlum okkar eru fréttir soðnar niður í nokkra sentimetra á síðu sem auðvelt er að fletta yfir. Kannski helst um fréttir þegar auðlindir í húfi hafa áhrif á daglegt líf hér á landi eins og t.d. olíuverð. Og það er minnst á aðild Íslands eins og hverja aðra smámuni þótt andstaða þjóðarinnar við því að barist sé í okkar nafni kæmi skýrt í ljós á dögum Írakstríðsins þegar milli 80 og 90% þjóðarinnar lýstu sig algerlega mótfallin.
Nýlega voru tugir barna drepin í okkar nafni í Afganistan. Eftir nærri 9 ára stríðsrekstur þar í landi er mikill ágreiningur meðal Nató-þjóða um framhald. Foreldrar og ekkjur mótmæla því að fleiri verði sendir í dauðann.
Í Alsír-stríðinu á 6. áratugnum varð gífurlegt mannfall óbreyttra borgara en franskir hershöfðingjar þóttust réttlæta árásirnar með því að auglýsa þær fyrirfram. Núna hrósa hershöfðingjar í Afganistan sér af því að beita þessari sömu aðferð en segja almenna borgara áfram þvælast fyrir þrátt fyrir vel auglýstar árásir. Þetta er martröð en því miður ekki í svefni heldur vöku.

En hverjir reka stríðsvélina? Stærstu hergagnasalar heimsins eru vestræn lýðræðisríki og löndin sem eru fastafulltrúar í Öryggisráði Sameinuðu þjóðanna eyða mestu fé til hernaðar. 
Sannleikurinn er að það gífurlega fjármagn sem varið er í framleiðslu og viðhald hergagna vantar sárlega til að sigrast á sjúkdómum, fátækt og fáfræði og til að bjarga náttúru heimsins.
Leikskáldið Harold Pinter sendi magnaða ræðu frá sér þegar honum voru veitt Nóbelsverðlaunin í bókmenntum, þar sagði hann m.a.:
„Sannleikurinn er líka sá að þrátt fyrir stórkostlegar líkur á hinu gagnstæða þá er ekkert annað en óbilandi kjarkur, staðfesta og heilög sannfæring venjulegs fólks eins og okkar sem getur skilgreint sannleikann um líf okkar og þá lífsnauðsynlegu ábyrgð sem okkur ber að axla. Ef slík staðfesta gegn stríði er ekki samofin pólitískri vitund okkar er ekki nokkur von til að við heimtum aftur það sem okkur hefur nær endanlega gengið úr greipum, sjálfsvirðinguna.“ 
Menningar- og friðarsamtökin MFÍK bjóða öllum, konum og körlum, að sameinast um friðvænlegri heim og taka undir kröfur um að Ísland standi utan allra hernaðarbandalaga – um að landið og miðin verði lýst kjarnorkuvopnalaust svæði – og að fest verði í stjórnarskrá að Ísland sé herlaust og þjóðin fari aldrei með ófriði gegn öðrum þjóðum. 
Á þennan hátt viljum við að Ísland skipi sér í hóp hlutlausra þjóða. 
Hættum að láta okkur dreyma - gerum Ísland að eyju friðar. 
 

8. mars 2009
Breytt samfélag - aukinn jöfnuð

Ávarp Maríu S. Gunnarsdóttur

Enginn jöfnuður án friðar.

Misrétti samfélagsins er mannanna verk og það er í mannlegu valdi að breyta því.  Krafan hér í dag er jöfnuður. Spurningin er hverjum treystum við til að þora, til að geta og til að vilja?   

Mismunun hefur oft áður verið til umræðu á Alþjóðlegum baráttudegi kvenna fyrir friði og jafnrétti. Enda konur stór hluti kúgaðra og verða líklega áfram - en þær eru ekki einar.  

Undanfarna mánuði höfum við séð hvað samtakamáttur getur.  Krafan um aukinn jöfnuð hefur verið áberandi.   En hvernig náum við sameiginlegum skilningi á því hvað er jöfnuður?  Við höfum búið svo lengi í samfélagi misskiptingar að margir halda ójöfnuð óhjákvæmilegan.  Kannski ekki að undra því hvorki lög sem eiga að tryggja jafnrétti né rótgróið lýðræði byggt á jafnræðisreglu hafa dugað til –  menn eru ekki jafnir.  Hvaða jöfnuður er það þegar eignir eins manns jafngilda fjórðungi fjárlaga landsins?  Þetta gerðist ekki í einræðisríki eða í einhverju þróunarlandi.  Nei, hér á Íslandi. 

Við vorum blind eða létum blekkjast og réttlætiskenndin brenglaðist.  Höfðum kannski meira næði til að leyfa okkur að vera ögn næmari fyrir þjáningum annarra.  Svo rík, eða við héldum það, að við lögðum eyru við því sem gerðist annars staðar í heiminum og tókum á okkur skuldbindingar. En verður staðið við þær?

Í dag erum við upptekin af eigin hag og allra þeirra sem hafa tapað eða eru að tapa á einn eða annan hátt.  Hvort heldur er fjármunum, öryggi eða draumum. 

Sumir halda að þjóðin hafi lært eitthvað síðan í haust.  Að búsáhaldabyltingin og mótmælafundir á Austurvelli sýni að við séum vöknuð af Þyrnirósarsvefni tilbúin að líta stöðuna nýjum augum. Gott ef svo væri en meðan fólk trúir áfram að Íslendingar séu "ein þjóð" sem samanstendur af ríkum og fátækum, sem hafi sömu hagsmuna að gæta, verður engin breyting.  Íslenska kapítalista skiptir þjóðerni ekki máli frekar en aðra kapítalista og það á jafnt við um konur sem karla.
Okkar vandamál verða smá þegar hugsað er til miljóna flóttabarna nútímans eða þeirrar staðreyndar að í heiminum þjáist nærri miljarður af vannæringu.  Á tveimur árum hafa 110 miljónir bæst í þann hóp. Hversu mörg börn verða aldrei fullorðin?  Hversu margir hafa ekki aðgang að ómenguðu drykkjarvatni og eru útsettir fyrir sjúkdóma sem breiðast út af þeim sökum?    Hve margir eru ólæsir í tæknivæddum heimi?  Hvernig er hljóðið núna í konunum í Afganistan sem ætlunin var að frelsa úr búrkunni. Hvenær fá Írakar frið? Telja foreldrar sem horfðu upp á börn sín drepin í nýlegum grimmdarárásum Ísraelshers í Palestínu að friður verði einhvern tíma í þeirra landi?    

Getum við orðið sammála um að markmiðið sé ekki að vera meðal ríkustu þjóða heims heldur einfaldlega þjóð sem setur samfélagsleg gildi og manneskjuna ofar peningahyggju? Vera fremur veitendur en þiggjendur?  
Við þurfum jöfnuð til þess að friður sé mögulegur í heiminum.  Það er nefnilega ójöfnuður sem skapar ófrið: á milli landa, á milli héraða innan sama lands eða á milli stétta. Það er lengi búið að telja okkur trú um að ófriður takmarkist við stríð gegn hryðjuverkamönnum.  Um leið og við höfnum öðrum klisjum skulum við losa okkur við þessa. Það var í nafni hennar sem ríkisstjórn Íslands studdi innrás í Írak.  Smánarblettur á þjóðinni. Til viðbótar við annað sem nýfrjálshyggjan  leiddi yfir landið þá hefur ímynd Íslands sem friðelsk þjóð glatast. Við endurskoðun stjórnarskrár árið 2005 vildu friðarsinnar tryggja í stjórnarskrá að Ísland væri herlaus þjóð sem færi ekki með ófriði á hendur öðrum.  Nú endurtökum við þessa kröfu.

Fyrir ári gagnrýndum við lagafrumvarp þáverandi ríkisstjórnar um varnarmál Íslands fyrir hernaðarhyggju og óhóflegan peningaaustur til hermála.  Frumvarpið varð að lögum og Varnarmálastofnun tók til starfa, peningahít, sem á innan við ári hefur sannað tilgangsleysi sitt. Nú er til athugunar að leggja stofnunina niður en væri ekki betra að ganga alla leið og hafna allri þátttöku í hernaði. Með aðild að Nató bendlum við þjóðina áfram við árásir, ofbeldi og tortryggni og erum samsek í því sem hernaðarbandalagið tekur sér fyrir hendur. 

Í 60 ár hefur þjóðin greitt háu verði aðild að hernaðarbandalagi án þess að vita, hvað væri að óttast. Fyrrverandi utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir setti í gang svokallað Ógnarmat til að skýra línurnar. Því mati er að ljúka og heyrst hefur að eitthvað sé ógnin óljós nema ef vera skyldi sú ógn sem því fylgir að vera aðili að kjarnorkubandalagi.  Menningar- og friðarsamtökin MFÍK leggja því til að Ísland segi upp aðild að Nató 30.mars n.k. og að landið og miðin verði lýst kjarnorkuvopnalaust svæði. 

                                                                                              María S. Gunnarsdóttir

8. mars 2008
Friðaruppeldi

Friður er ekki pólitík.
Stríð eru það hins vegar. 
Frið er ekki hægt að boða að ofan, hvorki með tilskipuðu vopnahlé né hervaldi. Friður er samkomulag – við erum ólík, sættum okkur við það – sýnum hvert öðru virðingu.
Valdabarátta og græðgi hrinda af stað stríði og stríðum fylgja ofbeldi, vændi og eiturlyf. Það eru mörg sálarmorð til viðbótar tölum um mannfall. 

Í nútíma stríðsrekstri eru allt að níutíu prósent fórnarlamba óbreyttir borgarar. Fyrir brot af því fé sem eytt er í stríð mætti koma í veg fyrir ómældar hörmungar. Ástæðu daglegra þjáninga milljóna barna.

En hvað getum við gert?
Við gætum kannski lokað augunum fyrir illum örlögum ókunnra barna?

Nei, nærtæk aðferð gegn stríði og ofbeldi fyrir okkur sem búum fjarri átökum er sú alúð og umhyggja sem við sýnum börnum okkar. Börn byrja mjög ung að skynja ákveðið gildismat í umhverfi sínu. Vænleg leið til friðar er að tryggja honum sess í hugum og hegðun barna frá upphafi og opna augu þeirra fyrir gildi samhjálpar.
En þar er við ramman reip að draga.
Það skortir umræðu um frið og umburðarlyndi á heimilum og í skólum. 
Hvernig er líka hægt að réttlæta fyrir börnum veru okkar í Afganistan? Þar sem í fyrra var framleitt, í skjóli friðargæslu, 93% heróíns í heiminum. Kannski erum við ekki nægilega stolt af þátttöku Íslands á þessum vettvangi til að ræða hana við börnin.

Stríðsleikföng, ofbeldisfullt sjónvarpsefni og tölvuleikir innræta börnum að fólk skiptist í “þá góðu” og “þá vondu”. Að stríð sé nokkurs konar leikur og réttlætishugmyndir, skynsemi og samræður séu tímafrekar og leiðinlegar ef hægt er að leysa málin með byssuskoti eða sprengju. Þetta viðhorf getur orðið yfirsterkara tilraunum foreldra til að kenna börnum að setja sig í annarra spor og þróa með sér sjálfstætt gildismat.

Fjöldi rannsókna á skammtímaáhrifum stríðsleikfanga á börn hafa verið gerðar og niðurstaðan er ávallt sú sama: stríðsleikföng gera börn árásargjörn og óróleg. Um langtímaáhrif er minna vitað. En sum árásargjörn og óróleg börn breytast í vansæla unglinga sem hafa jafnvel misst sína dýrmætustu eign – vonina - sem er fjöregg allra hvernig sem allt veltist.

Á Alþjóðaári friðarmenningar, árið 2000, skrifuðu fjölmargir undir yfirlýsingu UNESCO um friðarmenningu og afnám ofbeldis. Það varð engin kúvending í kjölfarið og líklega nokkuð til í því sem rithöfundurinn Tahar Ben Jelloun sagði þegar hann kom til Íslands í tilefni útgáfu bókarinnar Kynþáttafordómar - hvað er það pabbi? Hann sagðist hafa skrifað bókina vegna dóttur sinnar því það væri hægt að mennta börn en ekki fullorðna.

Það er hægt að kenna barni að ofbeldi sé aldrei lausn. Barn getur lært að setja sig í spor annarra og það er hægt að hjálpa börnum að rækta með sér samkennd og réttlæti. Þegar nægilega stórum hópi verður þetta eiginlegt mun ofbeldi á skólalóðinni minnka, ofbeldi á heimilum líka og vonandi að lokum á milli ríkja. 

Fyrir Alþingi liggur frumvarp utanríkisráðherra um varnarmál. Í stað þeirrar hernaðarhyggju væru það skýr skilaboð ef þau sem fara með umboð okkar á Alþingi ákvæðu að Ísland skuli vera alveg herlaust land. Það mundi marka sérstöðu þjóðar sem þá yrði hægt að kenna við frið.

Þessi fallega bók Hvar? eftir Guðrúnu Hannesdóttur hefur alla kosti góðrar fyrirsvefninnsögu. Í henni er ferðast með söguhetjunni Nönnu, venjulegum krakka sem sjónvarpsfréttirnar koma illa við, um ýmsa ævintýraheima í leit að réttlátri skiptingu auðæfa heims. Tuskudýrið Hallormur fylgir Nönnu á ferðalaginu og hann segir: “börn geta vel vandað sig við að verða gott fullorðið fólk og þegar nógu margir fullorðnir hjálpast að verður hægt að finna svarið...Það er aldrei að vita hvenær hópurinn er orðinn nógu stór. Kannski gerir þú og litla, heita hjartað þitt gæfumuninn!” 

Stríð er mannanna verk og uppfinning – friður getur verið það líka.

Farið í friði.

8. mars 2007

Alþjóðlegur baráttudagur kvenna fyrir friði og jafnrétti.
Ávarp Maríu S. Gunnarsdóttur 8. mars 2007.

Jöfnuður – jafnrétti – jafnræði.

Jafnrétti – byggir á lögum. Það er hægt að vísa til laga um að karlar og konur eigi að sitja við sama borð.
Jafnræði - hefur sums staðar verið lögfest til að tryggja að vald og pólitísk ákvarðanataka dreifist á milli karla og kvenna.
Jöfnuður - er ennþá byltingarkennt hugtak. Því hverjir vilja jöfnuð fyrir alla?


Gamla klisjan um að íslenskt samfélag sé stéttlaust er dauð. Varla nokkurn tíma fótur fyrir henni en áður var hins vegar samstaða um nauðsyn velferðarkerfis til að tryggja öllum að minnsta kosti jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu og menntun. 
Nú er græðgi og samkeppni allsráðandi. 

Ójöfnuður hefur aukist gífurlega – sérstaklega eignamismunur. Á sama tíma hafa lægstu tekjur hækkað en þessi hækkun er blekking. Hvernig sem reiknisdæmið er sett upp verður sá sem er ríkari í krónum talið, í raun fátækari, ef hann getur ekki uppfyllt þær kröfur sem samfélagið gerir.

Jöfnuður er réttlæti, samhyggð – það að bera ábyrgð hvert á öðru. Við erum öll mismunandi og aldrei að vita hvenær eitthvert okkar þarfnast aðstoðar. En jöfnuður verður ekki endilega tryggður með lagasetningu einni saman. Ekki frekar en jafnrétti. 
Ef jafnréttislög dygðu þá væri launamunur karla og kvenna úr sögunni. 

Kvennakrónuna þekkjum við en verkakonur í Mið-Austurlöndum og Norður-Afríku ná ekki nema 30% af launum karla, í Suður-Ameríku og Suður-Asíu ekki nema 40%, konur í Afríku sunnan Sahara 50% og í iðnvæddum ríkjum Austur-Asíu komast þær upp í u.þ.b. 60 % af launum karla. (Skýrsla birt á 60 ára afmæli UNICEF í des. 2006) 

Óréttlæti í heiminum hefur mörg birtingarform: Ég gæti talað um lífslíkur, um heilbrigði eða um aðgang að hreinu vatni. 
Já, oft felst óréttlætið einmitt í misjöfnum aðgangi að auðlindum. 
Það er ástæða flestra stríða sem háð eru í heiminum.


Réttlætiskennd Íslendinga er sterk. Innprentuð strax í grunnskóla þegar lesið er um óréttláta meðferð Dana á þjóðinni. 
En hvað finnst okkur um að í útlöndum vinna nú 90þúsund manns fyrir íslensk fyrirtæki? Fögnum við því að þetta fólk vinni á láglaunum og jafnvel við óviðunandi aðstæður til að gefa litlum minnihluta Íslendinga tækifæri til gríðarlegrar auðsöfnunar?

Á Alþingi er rætt um nauðsyn þess að tryggja aðgang Íslendinga að auðlindum sínum. Á sama tíma nýta Íslendingar sér annarra auðlindir. Hvað um rétt þeirra? 

Í nýlegri skýrslu UNICEF kemur skýrt fram að aukin áhrif kvenna og sjálfsákvörðunarréttur þeirra skili sér á jákvæðan hátt í velferð barna.
Það er hins vegar ekki náttúrulögmál að konur séu betri menn en karlmenn. 
Draumsögur um að heimurinn væri betri ef konur hefðu haft meiri völd eru ekki einhlítar. Konur þurfa alltaf að passa sig að vera ekki misnotaðar. 
Ójöfnuður karla og kvenna er óásættanlegur en kvenforstjóri er e.t.v. ekki markmið eitt og sér.
Ég hef áður hnýtt í konur sem kasta kvenleikanum fyrir karllæg sjónarmið flokka sinna þegar komið er í valdastól.
Er það tilviljun að konur sem leggja stjórnmálaflokkum krafta sína, sætta sig oft við vanþakklát og á stundum vafasöm hlutverk?
Hvers vegna höfum við svo oft séð efnilegar stjórnmálakonur draga sig í hlé til að makinn komist áfram? 
Hvers vegna hefur það svo oft fallið í skaut kvenna að sinna umhverfisráðuneyti í landi þar sem mengandi hagsmunir stórfyrirtækja eru svo sterk? 
Mýkir það ásýnd Alcan að forstjórinn er kona?
Ætli það sé tilviljun að upplýsingafulltrúi Alcoa á Austurlandi er kona?

Það er kosningavor. 
Spurningin verður ekki bara með eða á móti virkjunum - heldur hvaða krafta við viljum virkja. 

Á Alþjóðlegum baráttudegi kvenna fyrir friði og jafnrétti er krafan skýr. Við sem trúum því að annars konar heimur sé mögulegur skulum spyrna við fótum og taka virkan þátt í að skapa nýjan heim jafnaðar. 

8. mars 2006 Alþjóðlegur baráttudagur kvenna fyrir friði og jafnrétti. Ávarp Maríu S. Gunnarsdóttur 8. mars 2006 Hér sé friður. Markaðir í Afríku eru þekktir fyrir að vera líflegir og litskrúðugir og Dantopka-markaðurinn í Cotonou í Benin er eins og þeir gerast bestir - en ef betur er að gáð má sjá litlar telpur sligast undan of þungri byrði og aðrar útkeyrðar sofa standandi upp við vörustafla.  Árlega eru seld í þrælkun yfir 600þúsund börn í Afríku. Höfuðborg Benín er sögð miðstöð þessarar verslunar. 5-6 ára telpur þræla fyrir fæði – þær eru notaðar í allt sem viðkemur húshaldi – þvotta og burð á eldiviði og vatni. Barðar eins og harðfiskur ef eitthvað fer úrskeiðis og nauðganir, pyntingar og jafnvel morð eru ekki fátíð. Flestar hafa í upphafi verið seldar af fjölskyldum sínum fyrir u.þ.b. 10€ það er 800 krónur. Hlutskipti drengja er varla skárra. Þeir eru kannski kallaðir “lærlingar” en þræla myrkra á milli fyrir innan við16 kr. á dag. Þeir óheppnustu enda í steinhöggi í námum nágrannalandsins Nígeríu. Þetta eru auðvitað börn fátækra foreldra sem þurfa að seðja marga munna og sjá í örvæntingu ekki aðra leið en að fækka einum fyrir nokkrar krónur.  Er veröldin vondur staður?  Átök lykta af græðgi, ofstæki og hryðjuverkum. Við vitum og höfum séð myndir m.a. úr fangelsum, sem sýna glæpsamlega hegðun bandamanna okkar og boðbera vestræns lýðræðis - fyrirlitningu á alþjóðlegum mannréttindasáttmálum.  Er veröldin vond? Nær tveir þriðju mannkyns býr í þróunarlöndum og hlutfall kvenna af fátækum jarðarbúum er uggvænlega hátt eða 80%. Á degi hverjum deyja 24þúsund manns úr hungri og því hefur verið líkt við hægfara tsunami að árlega deyja 3 miljónir af völdum alnæmi. Þrátt fyrir að vatn sé skilgreint sem mannréttindi, hefur yfir miljarður jarðarbúa ekki aðgang að hreinu drykkjarvatni og milljónir barna deyja úr vannæringu og læknanlegum sjúkdómum.  Er þetta veröldin sem við viljum? Nei, og þeim fjölgar sem aðhyllast hugmyndir sem viðraðar hafa verið á svokölluðum samfélagsþingum eða Social Forum, þar sem fólk kemur saman til að ræða hugmyndir og valkosti um betri heim. Og fleiri leita nýrra leiða: Á ráðstefnu sem haldin var í París í síðasta mánuði um nýjar fjármögnunarleiðir var ákveðið að hrinda í framkvæmd hugmynd um að skattleggja flug og nýta féð til að kaupa lyf gegn alnæmi, malaríu og berklum fyrir þróunarlönd. Enn hafa aðeins 10 lönd ákveðið að taka þátt í tilraunina: Frakkland, Bretland, Kýpur, Jódanía, Kongó, Fílabeinsströndin, Níger, Márisíus, Chile og Brasilía. Væri ekki athugandi fyrir okkar ferðaglöðu þjóð að taka þátt í þessu átaki.  Það virðist líka komið nýtt hljóð í strokkinn hjá Alþjóðabankanum og kannski eigum við eftir að sjá endurskoðun hjá öðrum alþjóðastofnunum. Áfram er auðvitað einblínt á hagvöxt en í mótsögn við frjálshyggjuhugmyndafræði sem ríkt hefur viðurkennir Alþjóðabankinn nú að fyrsta skref til þróunar séu ráðstafanir sem vinna gegn fátækt í viðkomandi landi og að styrkja þurfi lánveitingar til almannaþjónustu ýmis konar. Á s.l. ári jókst hagvöxtur í Afríku, þrátt fyrir ýmsar hremmingar (eins og sjúkdóma, þurrka, olíuleysi, engisprettufaraldur og textílinnflutning frá Kína). Það er rakið til niðurfellingar skulda fátækustu landanna og þess að erlent fjármagn til Afríku hefur aukist um 13% á ári frá aldamótum. Skilaboð frá ráðstefnu Sameinuðu þjóðanna um viðskipti og þróun sem haldin var í september s.l. var að tvöfalda þarf hjálp til Afríku næstu tíu árin. Lögð er áhersla á að þetta þurfi að vera í formi þróunarsamvinnu til að tryggja að fjárfestingar stuðli að samspili hagvaxtar og sjálfbærrar þróunar í löndunum. Þá var varað við einkafjárfestingum sem ræni löndin hráefnum og stuðli að mismunun og ójafnvægi innan þjóðar.  Og hvert verður framlag okkar ríka lands? Við höfum heyrt dæmi hér í dag en hvað meira? Er það útrás? Íslenskir fjölmiðlar hafa gagnrýnt erlenda fjárfesta sem notfæri sér ódýrt vinnuafl í Kína og komist þannig inn á markað þar sem kaupmáttur vex óðfluga í fjölmennasta ríki heims.  En hvar eru gagnrýnisraddir vegna útrásar íslenskra auðmanna á sömu slóðir? Eða annars staðar.  Finnst okkur alveg eðlilegt að Íslendingar veiði undan ströndum Marokkó 40þúsund tonn af þeirra sardínukvóta. Þyrftu Marokkóbúar 15sinnum fátækari ekki meir á þeim afla að halda en við, sem leyfum engum að veiða í okkar lögsögu?  Hagnaður Íslendinga í Tansaníu af sölu nílargeddu úr Viktoríuvatni, sem telst með stærstu umhverfisslysum í Afríku, fer heldur ekki hátt.  Gestur frá Kúbu sagði nýverið að það væri tímabært að Vesturlönd legðu fé til þróunarstarfs og skiluðu einhverju af rányrkju nýlenduþjóða. Íslendingar voru ekki nýlenduþjóð en við erum kannski orðin það í dag?  Að greiða hópi Íslendinga af fé sem á að fara til þróunarhjálpar miljón krónur á mánuði fyrir að fara vopnaðir út í heim er áfall fyrir ímynd herlausrar þjóðar. Á hinn bóginn þarf að styðja þá sem eru tilbúnir að fara til átakasvæða til að reyna með nærveru sinni að koma í veg fyrir ofbeldi gegn saklausu fólki. Viðbrögð í utanríkisráðuneytinu þegar fréttist hingað heim að Íslendingur úr þeim hópi hefði orðið fyrir grófu harðræði við komuna til Ísrael s.l. sumar voru vægast sagt dapurleg.  Kannski væri stærsta hjálpin að við neytendur yrðum meðvitaðri um stöðu þróunarlanda.  Gæti hjálp okkar falist í því að leggja við eyru raddir Afríkulanda, t.d. varðandi styrki landbúnaðar á Vesturlöndum? Gæti hjálpin verið á þeirra forsendum?  Á Alþjóðlegum baráttudegi kvenna fyrir friði og jafnrétti er krafan um jafnrétti söm og áður  - en ekki í hvaða heimi sem er. Í latnesku Ameríku eru tímar breytinga sem vekja vonir – nú síðast kosning Michelle Bachelet í forsetaembætti í Chile. Kofi Annan aðalritari Sameinuðu þjóðanna hættir senn störfum. Hvernig væri að velja konu til þeirra starfa? Ekki konu sem leggur kvenleikanum fyrir karllægt valdið – þær hafa þegar komið nóg við sögu. Við leitum að konu sem getur staðið gegn yfirgangi herraþjóðar, treyst samvinnu þjóða, endurheimt trúverðugleika stofnunarinnar og mannlega reisn.  8. mars 2005 Friður og framtíð, ávarp Maríu S. Gunnarsdóttur 8. mars 2005    Hér sé friður.  Við erum mörg sem finnst friðurinn fjarlægari nú en áður.       Og hvernig er hann þessi friður? Ég sé til að mynda frið sem er falinn í gleymsku, fjölmiðlafrið og blóðugan frið.  Byrjum á þeim sem hægt væri að kalla frið gleymskunnar.  Stórveldi fara í stríð til að tryggja hagmuni eða komast yfir olíu.  Á eftir sitja lönd og þjóðir í sárum. Ástandið á svæðinu er lýst friðsamlegt og okkur léttir.  En vitum við almennt hvernig lífið gengur fyrir sig í Kósóvó í dag? Eða eitthvað um kjör minnihluta Serba? Og hvað er að frétta af konunum þarna? Höfum við gleymt þeim.   Hvernig er daglegt líf núna í Afganistan? Hvað með konurnar sem við ætluðum að hjálpa úr búrkunni? Lifa þær sæmilega friðsömu lífi eða hafa þær bara gleymst?  Og hvernig er lífið í sveitunum þar sem valmúaræktin hefur tekið svo stóran kipp að hún nægir núna í 70% af heróíni heimsins?  Hér tengjast fréttir frá Afganistan of oft íslenskum strákum.   Á ferð um Asíu í fyrra var ég minnt á að ennþá eru að fæðast fötluð börn í Víetnam af völdum efnahernaðar Bandaríkjahers í Víetnamstríðinu. Og um það bil þriðju hverja viku örkumlast einhver þegar sprengja úr sama stríði springur í fjöllunum í nágrannalandinu Laos.  Þetta heyrist ekki hingað.   Um leið og íhlutun þjónar ekki lengur hernaðarlegum eða efnahagslegum hagsmunum þá gleymast átakasvæði. En er þetta friður?   Svo er það friður fjölmiðlanna.  Eftir fráfall Arafats ræddu fjölmiðlar mikið um friðarvon í Palestínu. Því var fagnað þegar Sharon sýndi smá viðleitni og bað ísraelska landnema að yfirgefa hertekið land (reyndar bara á Gasa-svæðinu).  En þetta var ekki upphaf friðar. Bara vangaveltur um frið.  Það er bráðum ár liðið frá því Alþjóðadómstólinn úrskurðaði að 800 km langur aðskilnaðar Múrinn væri ólöglegur. Dómurinn kvað einnig á um að það ætti að rífa þennan múr og ennfremur að það ætti að greiða skaðabætur vegna byggingar hans. Þeim fer fjölgandi ungmennum í Paletínu sem eiga ekkert nema örvæntinguna eftir. Alþjóðasamfélagið verður að sjá til þess að Ísraelar gefi eftir. Þá fyrst verður hægt að fara að tala um friðarvon.   Og loks er það blóðugi friðurinn.  Á hverjum degi deyja tugir manna, kvenna og barna í Írak. Þar eigum við Íslendingar hlut að máli. Við framleiðum ekki vopn en við erum lítið betri þegar við förum að flytja þau og köllum það uppbyggingu.  Gleðin yfir 30% kvenna á þingi Íraks er líka blandin. Þær konur sem komust á kjörstað og við vitum ekki hversu margar þær voru, kusu sér og kvóti kvenna var ákveðinn fyrirfram – en ekki af íröskum konum.  Og framtíðin.  Því er spáð að næstu styrjaldir verði háðar vegna vatns. Sameinuðu þjóðirnar hafa skilgreint vatn sem grundvallar mannréttindi sem allir eigi rétt á. Á sama tíma eru alþjóðlegir auðhringir að sælast eftir vatnsveitum í gróðasjónarmiði. Oft er þetta í framhaldi af skilmálum Alþjóðabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vegna lánveitinga og í skjóli samninga eins og GATS.   Það hefur margt komið fram á þessum fundi hér í Ráðhúsinu í dag á alþjóðlegum baráttudegi kvenna fyrir friði og jafnrétti. Ég álít það borgaralega skyldu okkar kjósenda að veita aðhald því ríkistjórn stjórnar í umboði þjóðar. Í prósentutölum erum við konur ekki komnar þangað sem við ætlum okkur hvað varðar stjórnunar- og valdastöður en það er samt okkar að hafa áhrif á hvað bíður næstu kynslóða.   Við Íslendingar höfum verið stolt af sérstöðu okkar sem herlaus þjóð. Nú er stjórnarskrá í endurskoðun og tækifæri til að ganga hreint til verks. Rísum gegn ríkjandi hernaðarhyggju. Bindum í stjórnarskrá að Ísland sé herlaus þjóð sem fari ekki með ófriði á hendur öðrum.       8. mars 2004 Friður er forsenda jafnréttis, ávarp Maríu S. Gunnarsdóttur, 8. mars 2004 Friður er forsenda jafnréttis. Til hamingju með daginn öll. Til að byrja með ætla ég að nefna íslenska tilvistarkreppu.  Við erum föst í einhverju óraunhæfu væli um litla, kúgaða þjóð. Þetta eru kannski leifar frá tímum  Dana en  við sjáum á sögunni að í raun erum við fordekruð þjóð sem tekst að græða nánast á öllu. Og í hvað  fer gróðinn? Hópar í samfélaginu eins og sjúkir og aldraðir eru þar ekki í forgang. Og af því ég veit að það brennur á fleirum ætla ég næst að nefna karla í klípu. Það var ekki bara okkur, sem störfum í friðarhreyfingunni áfall, þegar þjóðinni var, fyrir ári síðan,  att út í stríðsrekstur og taglhnýtt aftan í Bandaríkjamenn í árásarstríði á Írak.  Blettur sem aldrei verður hægt að hreinsa af þjóðinni. Við vorum ekkert ein um að styðja glæpinn.  Bretland, Pólland, Ástralía, Danmörk og Spánn voru með og Ítalía líka, þar til vindurinn blés úr  annarri átt. Þetta eru auðvitað gamlar fréttir. En hvað lesum við núna eða heyrum í fréttunum?  Þeir eru allir í klípu heima fyrir þessir karlar, sem báru ábyrgð á þessu - allir nema okkar karlar. Bush er í klípu.Blair er í klípu. Asnar er í klípu, forsætisráðherra Póllands, Ástralíu, Danmerkur, allir í klípu. Hafið þið lesið í okkar pressu að þeir Davíð og Halldór séu í klípu vegna þátttöku í Íraksstríðinu? Varla - Það virðast allir í klípu - nema við. Svo gagnrýnislaus er okkar þjóð.  Og félagi þeirra er um það bil að láta gamlan draum um íslenskan her rætast.  Það er liðin tíð að herlausa þjóðin Íslendingar ráðist ekki með hervaldi gegn öðrum þjóðum og noti  skattpeningana í velferðarkerfið heima fyrir en ekki í niðurrifsstarf stríðsmaskínunnar.  Þjóðin er hins vegar ekkert alvond - við erum með réttlætiskennd og viljum líka taka þátt í alþjóðlegu  hjálparstarfi.Og í hverju felst þessi hjálp okkar?  Meðal annars í því að þegar ekki er lengur hægt að koma út lýsinu sem við í ógnarframboði fæðubótarefna  náum ekki sjálf að innibyrða, þá reynum við að selja gervilimi í stað lima sem við höfum verið  þátttakendur í að sprengja undan fólki.  Nú er ástandið í Írak reyndar það slæmt að að slík aðstoð er ekki einu sinni á dagskrá enda lækkar  gengi verðbréfa í gervilimafyrirtækinu í samræmi við það. En reynum við Íslendingar að gera heiminn eitthvað betri? Þegar við stóðum með Bandaríkjamönnum að árásarstríðinu á Írak,Vorum við þá að stuðla að auknu  lýðræði þar í landi? NEI Vorum við að bæta kjör kvenna? NEI  Af hverju tókum við þá þátt í þessu? Jú, við vorum einfaldlega að reyna að tryggja að bandaríski herinn eyði áfram um 500 þúsund krónum  á dag til að hreinsa Keflavíkurflugvöllinn. Við vorum að reyna að tryggja það að bandaríski herinn veiti Suðurnesjamönnum áfram vinnu,  svo við getum ýtt því á undan okkur að skapa raunveruleg atvinnutækifæri í því byggðarlagi. Við vorum að reyna að tryggja það að hafa ókeypis aðgang að alþjóðlegum flugvelli.  Nokkuð sem flestar sjálfstæðar  þjóðir leggja metnað sinn í að fjármagna sjálfar. ## Stríð og ófriðarbrölt stuðlar ekki að jafnrétti og hefur aldrei bætt kjör kvenna.  Auðvitað hafa orðið ýmsar breytingar á högum kvenna. Jafnvel svo mjög að sumir halda að misrétti  gegn konum heyri  nánast fortíðinni til - að minnsta kosti í þróuðum löndum. Þessar hugmyndir hafa því miður slævt  nokkuð samstöðuna í kvennabaráttunni og í bylgju nýfrjálshyggju hafa ýmis velferðar- og jafnréttismál  hlotið verulegan afturkipp. Við þurfum því á öllum okkar kröftum að halda til að sporna við ríkjandi  peningahyggju.  Við sem trúum því að öðruvísi heimur sé raunverulegur möguleiki viljum nota 8.mars Alþjólegan  baráttudag kvenna fyrir friði og jafnrétti til að horfa gagnrýnum augum á samfélagið.  Og: Konur í valdastöðum sem leggja kvenleikann til hliðar - fleyta okkur lítið fram á veg.  Konur sem nota valdið til að fylgja karllægum stefnumiðum flokka sinna - koma okkar sjónarmiðum lítið áleiðis  Konur sem virða hvorki landið, náttúruna né mannfólkið eru okkar sjónamiðum ekki til framdráttar.  Í lokin langar mig að vitna til egypska rithöfundarins og baráttukonunnar Nawal El Saadawi.  Ég var að lesa nýtt  viðtal við hana, þar sem hún segir: "Ég er alltaf bjartsýn. Ef þú ert virk í baráttu og leggur  þitt af mörkum - þá sigrarðu stundum."  Því segi ég við ykkur hér í dag:  Það eru mörg verkefni sem býða okkar en við skulum vera bjartsýn og stefna á að  allir dagar verði jafnréttisdagar. MSG 8. mars   Alþjóðlegur baráttudagur kvenna fyrir friði og jafnrétti. Alþjóðadagur kvenna er ekki enn ein útgáfan af konu- eða mæðradeginu.  Það er lítið um blóm á þessum deginema ef minnst væri á baráttu  verkakvenna sem kennd var við "brauð og rósir".  Víða um heim halda konur upp á 8.mars, þrátt fyrir ólík tungumál  og menningu. Óháð efnahagslegum og pólitískum bakgrunni sameinast konur  þann dag í baráttunni fyrir friði og jafnrétti og minnast aldagamallar  sögu venjulegra kvenna og baráttu þeirra fyrir betri kjörum og bættu mannlífi. Sjálf hugmyndin að sérstökum barráttudegi kvenna fæddist við upphaf tuttugustu aldar á átakatímum í kjölfar iðnvæðingar á vesturlöndum. Fólksfjölgun og stéttaátök fæddu af sér róttækar hugmyndir um bætt kjör og víða var barist fyrir kosningarétti kvenna. Það var þýsk kvenréttindakona, Clara Zetkin, sem stakk upp á alþjóðlegum baráttudegi kvenna á þingi Alþjóðasambands sósíalískra kvenna, sem haldið var í Danmörku árið 1910. Þar hittust um 130 konur frá 16 löndum og samþykktu að efna til alþjóðlegs baráttudags kvenna. Dagsetningin var ekki fastsett, en ákveðið að velja sunnudag þar sem það var eini frídagur verkakvenna í þá daga. Dagsetningar voru því nokkuð á reiki fyrstu árin en þó ætíð í marsmánuði. Fyrstu árin voru baráttumál kvennadagsins kosningaréttur kvenna og samstaða verkakvenna. Alþjóðlegur baráttudagur kvenna var fyrst haldinn hátíðlegur meðal sósíalískra kvenna í Danmörku, Þýskalandi, Austurríki og Sviss þann 19. mars árið 1911. Svíþjóð, Frakkland og Holland bættust síðan við árið 1912 og árið 1913 fylgdu Tékkóslóvakía og Rússland í kjölfarið.  Með tímanum var misjafnt eftir löndum hvort baráttudags kvenna var minnst. Í Þýskalandi nasismans voru öll samtök kvenna bönnuð og 8.mars gerður að mæðradegi og heimstyrjaldirnar settu strik í reikning samtakamáttar verkafólks. Upp úr seinni heimstyrjöldinni eða árið 1945 var Alþjóðasamband lýðræðissinnaðra kvenna stofnað í París og dagurinn 8. mars festur í sessi. En kalda stríðið skipti fólki, bæði körlum og konum í fylkingar og lengi var dagsins aðeins minnst meðal sósíalískra kvenna. Það var ekki fyrr en með nýju kvennahreyfingunni á 7.og 8. áratugnum sem hefðin fyrir 8. mars sem baráttudegi kvenna varð almenn á ný. Árið 1975 lýstu Sameinuðu þjóðirnar því yfir að 8. mars skyldi vera Alþjóðlegur baráttudagur kvenna fyrir friði og jafnrétti. Samvinna kvenna um víða veröld hefur styrkst með alþjóðlegum ráðstefnum á vegum Sameinuðu þjóðanna sem hafa að markmiði að samþætta baráttuna fyrir auknum réttindum kvenna, gegn styrjöldum og ójöfnuði.  Á Íslandi var dagsins líklega fyrst minnst á árshátíð Kvenfélags Sósíalistaflokksins 8.mars 1948. Menningar- og friðarsamtök íslenskra kvenna (MFÍK), sem eru aðildarfélag Alþjóðasambands lýðræðissinnaðra kvenna hafa minnst dagsins frá stofnun samtakanna árið 1951. Í gegnum árin hafa fjölmargir landskunnir einstaklingar komið fram á samkomum MFÍK á þessum degi. Frá árinu 1984 hefur fjöldi samtaka og stéttarfélaga gengið til liðs við Menningar- og friðarsamtökin um 8.mars. Ár hvert halda þau opinn baráttufund, með skeleggri umfjöllun um þau innlend og erlend mál sem hæst ber hverju sinni og snerta jafnréttis- og friðarmál og hagi kvenna og barna. Síðastliðin ár hafa á þriðja tug félaga og samtaka, sem hafa fjölda kvenna innan sinna vébanda, staðið að sameiginlegri dagskrá 8. mars. Hægt er að fullyrða að þessir kraftmiklu fundir hafi vakið töluverða athygli. Þar hefur verið ýtt af stað umræðu út í samfélagið og ákveðin skilaboð send til stjórnvalda.  Yfirskriftir fundanna nokkur undanfarin ár: 2000 Gegn ofbeldi - gegn stríði. (Ráðhús Reykjavíkur) 2001 Gegn fordómum. (Kaffileikhús í Hlaðvarpanum) 2002 Áhrif hnattvæðingar á stöðu kvenna. (Salur BSRB, Grettisgötu 89) 2003 Heyrist rödd þín ? - umfjöllun um lýðræði (Miðbæjarskólinn) 2004 Fyrir friði og jafnrétti. (Salur BSRB, Grettisgötu 89) 2007 Virkjum kraft kvenna (Ráðhús Reykjavíkur) 2008 Friður og menning (Ráðhús Reykjavíkur) 2009 Breytt samfélag - aukinn jöfnuður! (Ráðhús Reykjavíkur) 2010 Við getum betur! (Ráðhús Reykjavíkur)